«Και να μου πεις για τα παιχνίδια σου!»: όψεις και λειτουργίες του παιχνιδιού στο έργο του Χρήστου Μπουλώτη

Περίληψη

Το παιχνίδι καταλαμβάνει κεντρικό ρόλο στο μυθοπλαστικό σύμπαν του Χρήστου Μπουλώτη. Συλλέκτης παιχνιδιών ο ίδιος και ιδρυτής του Μουσείου Ιστορίας Παιδικού Παιχνιδιού και Βιβλίου στη Λήμνο, υιοθετεί μια κατεξοχήν πολυπρισματική προσέγγιση ως προς τη λογοτεχνική ανάπλαση της έννοιας του παιχνιδιού. Η παρούσα εργασία αποσκοπεί να φωτίσει τις διαφορετικές εκφάνσεις του παιχνιδιού στο έργο του, αντλώντας παραδείγματα από την ευρύτερη λογοτεχνική παραγωγή του. Ειδικότερα, εξετάζεται η παρουσία του παιχνιδιού ως “αθύρματος”—και δη ως καλλιτεχνικού αντικειμένου— με ποικίλες συμπαραδηλώσεις ως προς τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει στην αισθητική συγκρότηση του αναγνώστη-παιδιού και στις αντιστάσεις που το παρωθεί να καλλιεργήσει απέναντι σε μια τεχνοκρατικά προσανατολισμένη περιρρέουσα πραγματικότητα. Παράλληλα, διερευνάται η σύλληψη του παιχνιδιού ως “παιδιάς”, η οποία δίνει το έναυσμα στον Μπουλώτη όχι μόνο να εστιάσει στη σχέση των παιδιών-ηρώων με τους ομηλίκους τους αλλά, κυρίως, να εμβαθύνει στο ευαίσθητο θέμα των διαγενεακών σχέσεων. Αναλύεται, επίσης, η ανιμιστική υπόσταση των παιχνιδιών σε έργα του Μπουλώτη και, σε αυτά τα συμφραζόμενα, καταδεικνύονται οι οφειλές σε προκατόχους του, όπως ο Hans Christian Andersen και ο Carlo Collodi, ενώ προβάλλεται ο διάλογος που φαίνεται να ανοίγει με την προβληματική του μεταουμανισμού. Τέλος, μελετάται η μεταμυθοπλαστική χρήση του παιχνιδιού ως μεταφοράς της παιγνιώδους συναλλακτικής σχέσης που αναπτύσσεται ανάμεσα στο λογοτεχνικό κείμενο και τον αναγνώστη. Απώτερος στόχος της εργασίας είναι μέσα από τη σφαιρική εξέταση του μοτίβου του παιχνιδιού να αναδειχθούν οι διασυνδέσεις του με την αντίληψη περί παιδικότητας, έτσι όπως αυτή κατασκευάζεται από τον συγγραφέα, αλλά και η συνάρτησή του με την έννοια της νοσταλγίας.