Το Βήμα των Κοινωνικών Επιστημών

Η «αιώνια ειρωνεία» της λογοτεχνίας: Απόπειρες ορισμού της αυτοαφήγησης και ανάρμοστες αναμείξεις

Αλίκη Θεοδοσίου — Tue, 17 Feb 2026 00:00:00 +0000

Στο παρόν άρθρο ενδιαφέρομαι για την πρακτική της αυτοαφήγησης, τις πιθανότητες ορισμού της και τη σχέση της με τη λογοτεχνία, και υποστηρίζω ότι αυτά τα ζητήματα ανάγονται στο πεδίο του πολιτικού. Αναλύοντας ορισμούς της αυτοαφήγησης, διαπιστώνω ότι τα κριτήριά τους δεν περιορίζονται στη γραφή και ότι οι απόπειρες ορισμού έχουν να κάνουν με την ευρύτερη ανάγκη διάκρισης των ειδών και τη μη ανάμειξή τους. Για να καταλάβω γιατί αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο στην περίπτωση της αυτοαφήγησης, εξετάζω την αιμομιξία ως πρωταρχική απαγορευμένη ανάμειξη. Έπειτα, στρέφομαι στις κριτικές αναγνώσεις της Αντιγόνης για να μιλήσω για δίπολα, σύνορα, διασχίσεις και υπερβάσεις.

Μόνον η βία λέει, μόνο το κακό δουλεύει ασταμάτητο και ανεμπόδιστο…»: Αναπαραστάσεις βιασμών στη σύγχρονη νεοελληνική λογοτεχνία

Μαρίτα Παπαρούση — Wed, 25 Feb 2026 00:00:00 +0000

Η παρούσα εργασία χρησιμοποιεί ένα φεμινιστικό πλαίσιο για να διερευνήσει τις αναπαραστάσεις του βιασμού στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία. Εστιάζοντας στις λεκτικές και αφηγηματικές στρατηγικές που χρησιμοποιούν οι συγγραφείς όταν ασχολούνται με τον βιασμό, στόχος της είναι να διερευνήσει στη βάση ποιων πολιτισμικών, κοινωνικών κανόνων «σεναριογραφείται» ο μυθοπλαστικός βιασμός και ποια πολιτισμικά «σενάρια» βιασμού εγγράφει με τη σειρά του ο μυθοπλαστικός λόγος. Ειδικότερα, το ζητούμενο στην παρούσα εργασία είναι ο ρόλος που διαδραματίζει ο βιασμός στην κατασκευή της έµφυλης ταυτότητας και της σεξουαλικότητας.

Θεωρητικές και Μεθοδολογικές Παρατηρήσεις για μια Διαθεματική Προσέγγιση. Φύλο και Εργατική Τάξη στη Λογοτεχνία

Βασιλική Πέτσα, Βασίλης Πετικάς — Wed, 25 Feb 2026 00:00:00 +0000

Αποσκοπώντας να συμβάλλει στη σχετική θεωρητική και μεθοδολογική συζήτηση εντός του πεδίου των Νέων Σπουδών της Εργατικής Τάξης, το παρόν άρθρο επιχειρεί μια διερεύνηση των όρων εκπόνησης διαθεματικών ερευνών. Στο πρώτο μέρος, παρουσιάζεται μια συνοπτική θεώρηση των σχετικών προβληματισμών από τη σκοπιά των κοινωνικών επιστημών, ενώ παράλληλα ανιχνεύονται οι απαρχές και η εξέλιξη, και αναδεικνύονται τα επίδικα και οι προκλήσεις, παρόμοιων εγχειρημάτων. Στο δεύτερο μέρος, πραγματοποιείται μια κριτική επισκόπηση των προσεγγίσεων υιοθέτησης και κριτικής επεξεργασίας των κοινωνιολογικών σχημάτων και θεωριών του Pierre Bourdieu στο πλαίσιο διαθεματικών ερευνών, με την αξιοποίηση των εννοιών του «κεφαλαίου», της «έξης» και της «συμβολικής βίας» στο πλαίσιο διερεύνησης της συγκρότησης και των μεταβολών της ταυτότητας. Στο τελευταίο μέρος, εξετάζονται οι προϋποθέσεις για τη χρήση διαθεματικών προσεγγίσεων με μπουρντιανές βάσεις για την ανάλυση της λογοτεχνίας της εργατικής τάξης και αποτιμάται η χρησιμότητά τους.

Σάρα Κρου ή Tι συνέβη στης δεσποινίδος Μίντσιν, της Frances Hodgson Burnett: Η πορεία υποκειμενοποίησης και αυτοποίησης της ηρωίδας

Κατερίνα Σπανοπούλου — Wed, 25 Feb 2026 00:00:00 +0000

Η παρούσα εργασία αποτελεί μελέτη της νουβέλας Σάρα Κρου ή Tι συνέβη στης δεσποινίδoς Μίντσιν της Frances Hodgson Burnett (1888). Η προσέγγιση του κειμένου συνδυάζει τη μέθοδο του Νέου Ιστορικισμού, που τοποθετεί το λογοτεχνικό κείμενο στο ιστορικο-κοινωνικό του πλαίσιο (Abrams, 2012) και στοιχεία από τις Σπουδές Φύλου, κυρίως την αναπλαισίωση από τη φεμινιστική κριτική της θεωρίας του λόγου του Foucault, σύμφωνα με την οποία η ταύτιση με μία κατηγορία φύλου συνεπάγεται συμμόρφωση με τις κοινωνικές ρυθμίσεις που διαμορφώνουν την ερμηνεία του εαυτού (Mills, 2001). Το ερώτημα που θέτουμε στο κείμενο της Burnett είναι σε ποιο βαθμό υπονομεύει, και με ποιον τρόπο, τους κυρίαρχους λόγους που αναπαράγει.

Τέχνη και αυτοαφήγηση: Αγωνιστικότητα και αντίσταση στο αυτοπορτρέτο «eleven» της Kia LaBeija

Νάνσυ Κατράκη — Wed, 25 Feb 2026 00:00:00 +0000

Στο παρόν άρθρο εξετάζεται η αυτοαφήγηση της καλλιτέχνιδας Kia LaBeija στο φωτογραφικό της αυτοπορτρέτο «eleven», το οποίο δομείται βάσει των εμπειριών της ως μη λευκή, οροθετική και μη ετεροφυλόφιλη γυναίκα που ζει στη Νέα Υόρκη. Το έργο μελετάται υπό την αναλυτική του φύλου, της φυλής, της σεξουαλικότητας και της υγείας, με σκοπό να αναδειχθεί πώς η τέχνη της έχει πολιτική διάσταση και συμβάλλει στη δημιουργία ενός αρχείου για τις αποσιωπημένες εμπειρίες έμφυλης βίας. Επικεντρώνομαι στα συναισθήματα ευαλωτότητας, όπως η μοναξιά και ο φόβος, ως δυνάμεις αντίστασης προς τις κανονιστικές δομές της πατριαρχικής εξουσίας. Μέσα από το έργο της LaBeija θα υποστηρίξω ότι η αυτοαφήγηση αποτελεί όχι μόνο δομικό συστατικό υποκειμενοποίησης αλλά και μαρτυρία για το πώς βιώνουν και βιώνονται τα μη προνομιούχα σώματα στους μητροπολιτικούς ιστούς.

Χάσταγκ φεμινισμός και μαύρη φεμινιστική κριτική

Πένυ Πασπάλη — Wed, 25 Feb 2026 00:00:00 +0000

Στο άρθρο ασχολούμαι με τον χάσταγκ φεμινισμό ως μορφή φεμινιστικής αρχειοθέτησης, ορατότητας, αμφισβήτησης, διαμαρτυρίας και συμβολής στη δημιουργία κινημάτων. Συγκεκριμένα, εστιάζω σε μαύρα φεμινιστικά χάσταγκ από το 2013 έως το 2023 στη Βόρεια Αμερική, όπως τα #SayHerName, #YesAllWhiteWomen και #YouOkSis?, ως κριτικές τόσο στον λευκό φεμινισμό όσο και στα ίδια τα μαύρα κινήματα. Παρότι ο χάσταγκ φεμινισμός έχει συνδεθεί κυρίως με χάσταγκ όπως το #MeToo και με την υπόσχεση της συμπερίληψης, θηλυκότητες φυλετικών μειονοτήτων και τρανς κοινότητες του έχουν ασκήσει κριτική ως συνδεδεμένο με λευκές cisgender γυναίκες και επομένως ως πεδίο αναπαραγωγής αποκλεισμών.

Παρα-θεσμικότητες και Φασματικότητες στη βιομηχανία της γνώσης και του πολιτισμού. Καλλιτεχνικές πρακτικές θέσμισης

Ελπίδα Καραμπά — Wed, 25 Feb 2026 00:00:00 +0000

Στο κείμενο παρουσιάζονται δύο συλλογικά σχήματα καλλιτεχνικής, επιμελητικής και παιδαγωγικής πρακτικής, οι μέθοδοι και οι μεθοδολογίες τους, τοποθετημένα στο έξω-κεντρο των ηγεμονικών πολιτιστικών και γνωσιακών μοντέλων. Υπό το πρίσμα της φεμινιστικής θεωρίας, των αντι-αποικιακών σπουδών και ριζοσπαστικών επιστημολογιών, και οι δύο δομές οργανώνουν ένα καλλιτεχνικοπαιδαγωγικό πρόγραμμα το οποίο αναμετριέται με τις ίδιες τις διαδικασίες θέσμισης στη σκληρή επιταγή της παγκοσμιοποιημένης γνωσιακής οικονομίας. Παρουσιάζονται πρακτικές και μεθοδολογίες όπως αυτές των θεληματικών αρχείων, της μετάφρασης και των μικροεκδόσεων, της απεδαφικοποίησης της ιστορίας, των διευρυμένων μουσειοπαιδαγωγικών πρακτικών, και τεχνοαισθητικές καλλιτεχνικές παρεμβάσεις, οι οποίες διαμορφώνουν ένα αρχείο δράσεων, τακτικών και στρατηγικών, εκπαιδευτικού υλικού και ίσως νέων καλλιτεχνικών μορφών και ειδών, προκειμένου να παράγουν μικρές και μεγαλύτερες αναταραχές στα ηγεμονικά μοντέλα πολιτιστικής πρακτικής, διεκδικώντας –μέσω της φασματικότητάς τους– ξανά έναν δυναμικό ρόλο για την τέχνη στην αντιμετώπιση των φαινομένων των καιρών μας, το δικαίωμα στην έκφραση και τη δημιουργία τέχνης, την καλλιέργεια κοινωνικής συνείδησης και πολιτειότητας, την αντιμετώπιση της εξάντλησης και τις δυνατότητες του να μαθαίνουμε αλλιώς.

Τροπικότητες της καλλιτεχνικής έρευνας

Βάλια Παπαστάμου — Wed, 25 Feb 2026 00:00:00 +0000

Το άρθρο μελετά τις τροπικότητες καλλιτεχνικών-ερευνητικών πρακτικών μέσα από κουίρ/φεμινιστικές, μετααποικιακές κριτικές θεωρήσεις, τη θεωρία της τέχνης και της καλλιτεχνικής έρευνας. Αρχικά, αναπτύσσει την επιτελεστική σχέση έρευνας και τέχνης μέσα από την επιτελεστικότητα της γνώσης. Στη συνέχεια αποτυπώνει διευρύνσεις, (επι)στροφές και θεσμίσεις που διαμορφώνουν το πεδίο στη βάση της διεπιστημονικότητας. Αναφέρεται πιο συγκεκριμένα σε γενεαλογίες (παρα/αντι) θεσμικών μορφωμάτων και σε χώρους παιδαγωγικής επιτέλεσης. Τέλος, διερευνά, μέσα από μια διπλή ανάγνωση θεωρίας και έργου, διαθεματικά αιτήματα που διευρύνουν τις κριτικές επιστημολογίες της τέχνης.