https://journals.lib.uth.gr/index.php/keimena <p>Το ηλεκτρονικό περιοδικό <em><strong>ΚΕΙΜΕΝΑ για την έρευνα, τη θεωρία, την κριτική και τη διδακτική της Παιδικής και Εφηβικής Λογοτεχνίας</strong></em>, είναι ένα διαπανεπιστημιακό περιοδικό<em> καθώς στην συντακτική επιτροπή συμμετέχουν μέλη ΔΕΠ των περισσοτέρων Παιδαγωγικών Τμημάτων των Πανεπιστημίων της χώρας. </em>Τα <em><strong>ΚΕΙΜΕΝΑ</strong></em> επιδιώκουν να παρέχουν ένα βήμα έκφρασης και διαλόγου για την Παιδική Λογοτεχνία σε θεωρητικό, ερευνητικό επίπεδο, με χαρακτήρα διεπιστημονικής συνεργασίας, ώστε να επιτευχθεί και να διευκολυνθεί η συνάντηση του ακαδημαϊκού λόγου με την πρακτική εφαρμογή και την εμπειρία.</p> <p>Το περιοδικό ιδρύθηκε το 2005 με πρόταση από την Καθηγήτρια και Διευθύντρια του Εργαστηρίου Λόγου και Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Τασούλα Τσιλιμένη. Η συχνότητα έκδοσής του είναι εξάμηνη, εκτός από ειδικές περιπτώσεις που τα τεύχη μπορεί να αυξηθούν. Η πρόσβαση είναι ελεύθερη στους/στις αναγνώστες/στριες. Το περιοδικό λειτουργεί με «τυφλό» σύστημα κριτών.</p> <div class="pkpFormField__heading"><em><strong><label class="pkpFormFieldLabel" for="masthead-printIssn-control">ISSN : 1790-1782 (2008) </label></strong></em></div> <div class="pkpFormField__control"> </div> Εργαστήριο Λόγου και Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας el-GR ΚΕΙΜΕΝΑ για την έρευνα, τη θεωρία, την κριτική και τη διδακτική της Παιδικής και Εφηβικής Λογοτεχνίας 1790-1782 https://journals.lib.uth.gr/index.php/keimena/article/view/1949 <p><strong>Περίληψη</strong></p> <p>Το παρόν άρθρο προσφέρει μια συγκριτική ανάλυση του βιβλίου, «<em>Το Καπλάνι της Βιτρίνας</em>» (1966), της Άλκης Ζέη και της τηλεοπτικής του απόδοσης (1990) στην μικρή οθόνη. Το άρθρο επικεντρώνεται στις συγκλίσεις και στις αποκλίσεις των αφηγηματικών επιλογών μεταξύ των δύο μέσων και στον τρόπο με τον οποίο η μικρή οθόνη αντιμετωπίζει τις προκλήσεις της προσαρμογής του βιβλίου σε σειρά, σε διάρκεια δέκα επεισοδίων. Για την έρευνα θα στηριχτούμε στα μεθοδολογικά εργαλεία που παρέχει η θεωρία της αφηγηματολογίας του Gérard Genette (1972, 1974, 1978) και θα ερευνήσουμε, επίσης, την απόδοση του μυθοπλαστικού τόπου και την ύπαρξη μη λεκτικών αφηγηματικών στοιχείων, τόσο στο μυθιστόρημα όσο και τη σειρά. Συνολικά, η ανάλυση επισημαίνει ότι η τηλεοπτική διασκευή αναγνωρίζει το μυθιστόρημα ως σημείο εκκίνησης και παραμένει πιστή, ως επί το πλείστον, όχι μόνο στο πνεύμα του κειμένου αλλά και κατά γράμμα. Η παραπάνω, ωστόσο, διατύπωση, δεν αποκλείει τη μοναδικότητα του σημειωτικού συστήματος του τηλεοπτικού μέσου. Όπως διαφάνηκε, κατά την παράλληλη ανάγνωση/θέαση ενδεικτικών αποσπασμάτων, ο σεναριογράφος/σκηνοθέτης, με αξιόλογες και μικρές προσθήκες, ανάγεται σε διερμηνέας του μυθοπλαστικού σύμπαντος, μετατρέποντας το μέσο του ‘θερμοκοιτίδα’ νέων ιδεών.</p> <p><strong><em>Λέξεις-Κλειδιά</em></strong><strong>:</strong> Συγκριτική ανάλυση, Άλκη Ζέη, Τηλεοπτική διασκευή.</p> Άρτεμις Παπαηλία Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2023 Περιοδικό ΚΕΙΜΕΝΑ 2023-09-03 2023-09-03 1 19 https://journals.lib.uth.gr/index.php/keimena/article/view/1950 <p><strong>Περίληψη</strong></p> <p>Ο χρόνος τη στιγμή της ανάγνωσης διαστέλλεται και εμπλουτίζεται με εμπειρίες που διευρύνουν τα όρια της ατομικής ζωής. Η κατανόηση του εαυτού μας γίνεται όλο και πιο βαθιά, καθώς ανιχνεύουμε τα κίνητρα, τις πράξεις, τις σκέψεις και τις ιδέες είτε του συγγραφέα, είτε των χαρακτήρων που έχει δημιουργήσει και ταυτιζόμαστε με αυτούς. Πώς μπορεί να «μπει» ο ένας στη θέση του «Άλλου»; Είτε αυτός είναι ένα παιδί με αυτισμό, όπως παρουσιάζεται στο έργο του Mark Haddon «Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα μεσάνυχτα;» ή ένα διαφυλικό «κορίτσι από τη Δανία» του David Ebershoff ή άνθρωποι από μια μακρινή και ξένη προς εμάς χώρα στον «Θεό των μικρών πραγμάτων» της Arundhati Roy; Πώς μπορεί ένα παιδί και κυρίως ένας/μια έφηβος/η που έχει βιώσει τη μετανάστευση, την απόρριψη, την απογοήτευση, την εσωτερική σύγκρουση να καθρεφτιστεί στις σελίδες ενός βιβλίου και να νιώσει μέσα από τους ήρωες της ιστορίας που διαβάζει ότι είναι ένας από αυτούς; Η υπόθεση εργασίας της παρούσας μελέτης αφορά σε αυτόν τον ψυχοθεραπευτικό ρόλο της λογοτεχνίας στο πλαίσιο του οποίου εγγράφεται ο όρος αφηγηματική ενσυναίσθηση μέσα στο ευρύτερο πεδίο της Λογοτεχνικής Εκπαίδευσης. Ως πεδίο αναφοράς επιλέχθηκε το crossover κοινωνικό μυθιστόρημα για μικρούς και μεγάλους της Άλκης Ζέη <em>«Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της»,</em> μια ηρωίδα που παλεύει εσωτερικά με τις «αράχνες» του οικογενειακού, κοινωνικού και σχολικού της περιβάλλοντος περιδιαβαίνοντας σε δύσβατα μονοπάτια ενηλικίωσης και αυτογνωσίας και αναζητώντας την ευτυχία μέσα από τεχνητούς και επίπλαστους παραδείσους. Προς αυτή την κατεύθυνση θα παρουσιαστούν διδακτικές προτεινόμενες δράσεις και δημιουργικές δραστηριότητες για την Α΄ Γυμνασίου που συνάδουν με το Νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος της Λογοτεχνίας για το Γυμνάσιο (2022) με σημείο αναφοράς και την αφηγηματική ενσυναίσθηση. Σε αυτή την ενσυναισθητική διαδικασία θα αναδειχθεί η σημαντική συμβολή της Δημιουργικής γραφής ως εκπαιδευτικού εργαλείου που υποστηρίζει τη λογοτεχνική δημιουργική ανάγνωση με ερείσματα τη φαντασία, τη διαισθητική σκέψη και το προσωπικό βίωμα.</p> <p><strong><em>Λέξεις-κλειδιά:</em></strong> Άλκη Ζέη, λογοτεχνική εκπαίδευση, ενσυναίσθηση, δημιουργική γραφή</p> Ευαγγελία Αραβανή Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2023 Περιοδικό ΚΕΙΜΕΝΑ 2023-09-03 2023-09-03 20 35 https://journals.lib.uth.gr/index.php/keimena/article/view/1951 <p><strong>Περίληψη</strong></p> <p>Η παιδική λογοτεχνία, όπως και η ενήλικη, λειτουργεί συχνά σαν καθρέφτης της κοινωνίας, αντικατοπτρίζοντας τις τάσεις, τις κοινωνικοπολιτικές συνθήκες, και τις ιδεολογίες που επικρατούν τη δεδομένη στιγμή που παράγεται. Η <em>μωβ ομπρέλα</em> της Άλκης Ζέη αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα του σύγχρονου κοινωνικού μυθιστορήματος για παιδιά, το οποίο εστιάζοντας στην προσωπική εμπειρία των χαρακτήρων, πραγματεύεται νεωτερικά ζητήματα. Αν και τοποθετημένη στο παρελθόν, η αφήγηση της Ζέη περιστρέφεται γύρω από μία θεματολογία που εξακολουθεί να αφορά τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Μέσα από την καθημερινότητα της Ελευθερίας, ενός μέσου δεκάχρονου κοριτσιού του 1940, αναδύεται η διαμόρφωση της έμφυλης ταυτότητας σε ένα περιβάλλον ανισοτήτων, ο δρόμος προς την ενηλικίωση και η αμφισβήτηση της συντηρητικής ελληνικής οικογένειας. Θέματα που προκαλούν ρωγμές στην καθεστηκυία τάξη πραγμάτων που επιβάλλει η πατριαρχική κοινωνία και διεγείρουν διαχρονικά γόνιμους προβληματισμούς στον αναγνώστη.</p> <p><strong><em>Λέξεις-κλειδιά</em></strong><strong>: </strong>Παιδική λογοτεχνία, έμφυλοι ρόλοι, ελληνική οικογένεια, κοινωνικό μυθιστόρημα, Άλκη Ζέη</p> Θεοπούλα Καρανικολάου Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2023 Περιοδικό ΚΕΙΜΕΝΑ 2023-09-03 2023-09-03 36 51 https://journals.lib.uth.gr/index.php/keimena/article/view/1952 <p><strong>Περίληψη</strong></p> <p>Με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό χρόνων τόσο από τη γέννηση της Ζωρζ Σαρή (1923-2012) όσο και της Άλκης Ζέη (1923-2020) αλλά και την ανακήρυξη του 2023 ως «Λογοτεχνικού Έτους Άλκης Ζέη», θα επιχειρήσουμε τη διερεύνηση των διασταυρώσεων ανάμεσα στην ιστορική σημασιοδότηση και τη μυθοπλαστική αφήγηση μέσα από τη συνεξέταση των μυθιστορημάτων <em>Οι Νικητές</em> (1983) της Σαρή και <em>Η Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα</em> (1987) της Ζέη, με σκοπό την αναζήτηση αισθητικών και ιδεολογικών μετατοπίσεων από το πρώτο κείμενο στο δεύτερο. Η παρούσα μελέτη δεν θα περιοριστεί στην παρουσίαση των εξόφθαλμων θεματικών αναλογιών των μυθιστορημάτων, αλλά θα εστιάσει στις μετατοπίσεις στο πεδίο της αφηγηματικής αναπαράστασης και της ιδεολογίας ανάμεσα σε δυο κείμενα που αναπαριστούν το βιωμένο ιστορικό παρελθόν, μεταπλάθοντας το ατομικό βίωμα, την Ιστορία και τον μύθο, για να μιλήσουν για το τραύμα του παρελθόντος. Πώς παρουσιάζονται στα μυθιστορήματα αυτά οι ταυτότητες των πρωταγωνιστών, των αριστερών συντρόφων, των μεγάλων(;) ηγετών, των ιδεολογικών αντιπάλων; Μέσα από τη συγκριτική μελέτη προκρίνεται η χαρτογράφηση ενός πεδίου αλληλοσχετίσεων, όπου θα διαφανούν συγκλίσεις και αποκλίσεις, πυκνώσεις και αραιώσεις, φωτισμοί και σκιάσεις.</p> <p><strong><em>Λέξεις-κλειδιά:</em> </strong>ελληνικός εμφύλιος πόλεμος, λογοτεχνία, Ιστορία, ιδεολογία.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> Παναγιώτα Τυρπάνη Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2023 Περιοδικό ΚΕΙΜΕΝΑ 2023-09-03 2023-09-03 52 67 https://journals.lib.uth.gr/index.php/keimena/article/view/1953 <p><strong>Περίληψη </strong></p> <p>Η συγγραφέας της παιδικής λογοτεχνίας Άλκη Ζέη έλαβε μέρος σε σημαντικά γεγονότα της εποχής της και βίωσε κομβικές στιγμές της ελληνικής και παγκόσμιας ιστορίας. Ζώντας με την οικογένειά της ως πολιτική πρόσφυγας στην πρώην Σοβιετική Ένωση, η Ζέη άντλησε υλικό για να συγγράψει δύο από τα δημοφιλή μυθιστορήματά της για παιδιά και εφήβους αντίστοιχα, <em>Ο θείος Πλάτων</em> (1975) και <em>Κοντά στις ράγες</em> (1977). Στο μυθιστόρημα <em>Ο θείος Πλάτων</em> μέσα από μία οικογένεια πολιτικών προσφύγων οι μικροί αναγνώστες μαθαίνουν για την ζωή σε μία ξένη χώρα την εποχή εκείνη και πολλές πληροφορίες για την πλούσια πολιτιστική της παράδοση. Στο εφηβικό μυθιστόρημα<em> Κοντά στις ράγες</em> η δεκάχρονη Σάσενκα μεγαλώνει μαθαίνοντας πολλά πράγματα για τον άδικο κόσμο που ζει στην προεπαναστατική Ρωσία και την ανάγκη να αγωνιστεί για να αλλάξει ο κόσμος.</p> <p><strong><em>Λέξεις-κλειδιά: </em></strong>Άλκη Ζέη, Σοβιετική Ένωση, Ρωσία, παιδικό βιβλίο, αναπαραστάσεις.</p> Γραμμένη-Ελένη Πουρνή Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2023 Περιοδικό ΚΕΙΜΕΝΑ 2023-09-03 2023-09-03 68 81 https://journals.lib.uth.gr/index.php/keimena/article/view/1956 <p><strong>Περίληψη</strong></p> <p>Η Άλκη Ζέη, παρακολουθώντας στενά τα λογοτεχνικά και κοινωνικά τεκταινόμενα της εποχής, συνθέτει ένα μυθιστόρημα με κοινωνικο-πολιτικές, ιδεολογικές και υπαρξιακές αναφορές, φέρνοντας τον ήρωα αντιμέτωπο με τον σχολικό εκφοβισμό, την περιθωριοποίηση των αστέγων, τον κοινωνικό και φυλετικό ρατσισμό και την προσφυγική κρίση. Κάθε πρόκληση για τον Ίκαρο αποτελεί «βουτιά» στη βαθύτερη γνώση της ζωής, ενώ κινητοποιεί τα κοινωνικά αντανακλαστικά του. Μέσα από το βίωμα των κοινωνικών εξελίξεων ο Ίκαρος πλάθει την ταυτότητά του στην πορεία του προς την ενηλικίωση, ενώ όλα τα πρόσωπα του έργου καλούνται να τοποθετηθούν απέναντι στις κοινωνικές προκλήσεις. Στόχος της εργασίας είναι η διερεύνηση των επιλογών των προσώπων του έργου, μέσα από τον θεωρητικό φακό της συμπερίληψης, που υπαγορεύει τις επιλογές και τις πράξεις τους. Υπό το πρίσμα της συμπερίληψης, οι αντιδράσεις των ηρώων στα κοινωνικά προβλήματα και αδιέξοδα διαπνέονται από αλληλεγγύη και ανθρωπιά, προωθώντας την αποδοχή του «άλλου» και του εαυτού. Συνεπώς, τα πρόσωπα του έργου ακολουθούν συμπεριληπτικές επιλογές, προκειμένου να συνδιαλλαγούν με το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον, όπως προκρίνουν οι σύγχρονες εκπαιδευτικές και κοινωνικές ανάγκες.</p> <p><strong><em>Λέξεις-κλειδιά</em></strong><em>:</em> κοινωνικοί προβληματισμοί, ταυτότητα, βίωμα, συμπεριληπτικές επιλογές.</p> Ελένη Ποζιού Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2023 Περιοδικό ΚΕΙΜΕΝΑ 2023-09-03 2023-09-03 82 93 https://journals.lib.uth.gr/index.php/keimena/article/view/1957 <p><strong>Περίληψη</strong></p> <p>Στο παρόν άρθρο παρουσιάζεται συνοπτικά η μελέτη δύο παιδικών/εφηβικών μυθιστορημάτων των Άλκη Ζέη και Ζωρζ Σαρή υπό την οπτική των διαφυλικών σχέσεων. Στόχος του εγχειρήματος είναι η προσέγγιση των εν λόγω σχέσεων από τρεις διαφορετικές θέσεις: τη νομική, την κοινωνιολογική και την ψυχολογική. Τα μυθιστορήματα που επιλέχτηκαν είναι τα εξής: “Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου” της Άλκης Ζέη και το μυθιστόρημα “Νινέτ” της Ζωρζ Σαρή. Η παρούσα προσέγγιση ευελπιστεί να αναδείξει την παιδική/εφηβική λογοτεχνία, όχι μόνο ως μέσο απόκτησης μιας βαθύτερης γνώσης σχετικά με την αναπαραγωγή των έμφυλων στερεοτύπων στην οικογένεια, στο σχολείο και στην κοινωνία, αλλά και ως εργαλείο ενίσχυσης υγιών διαφυλικών σχέσεων μέσα από την προβολή προτύπων προς μίμηση ή προς αποφυγή. Στο πρώτο μέρος του άρθρου παρατίθεται η θεωρητική προσέγγιση των διαφυλικών σχέσεων υπό τη νομική, κοινωνιολογική και ψυχολογική οπτική, ενώ στο δεύτερο επιχειρείται η αξιοποίηση μέρους του παραπάνω θεωρητικού πλαισίου στην ανάγνωση των δύο φημισμένων μυθιστορημάτων των Άλη Ζέη και Ζωρζ Σαρή.</p> <p><strong><em>Λέξεις-κλειδιά:</em></strong> Ζέη, Σαρή, διαφυλικές σχέσεις.</p> Σοφία Τσάτσου-Νικολούλη Τασούλα Τσιλιμένη Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2023 Περιοδικό ΚΕΙΜΕΝΑ 2023-09-03 2023-09-03 94 116 https://journals.lib.uth.gr/index.php/keimena/article/view/1958 <p>Καλωσ΄΄όρισμα</p> Τασούλα Τσιλιμένη Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2023 2023-09-03 2023-09-03